Amuitz

Orduan galdetu zion bere buruari

zerk egiten zuen gaua horren hotza,

nola bota zezakeen horrenbeste laino,

nork egin zion uko berarekin solasean aritzeari.

Ez zegoen erantzunik,

aurrekoetan ere galdera berdinaren aurrean

erantzunik egon ez zen moduan,

eta gaua hotza zen,

lainoak estaltzen zuen kalea,

paseoetako zuhaitz ilarak

eta espaloietako lauza bustiak,

inork ez zuen nahi izan berarekin hitz egin,

eta ez zekien zergatik,

ez zegoen erantzunik.

Oroitu zuen behin etxean esan ziotena,

behin bakarrik errepikatuko zutela

adierazi ziotenean:

ez izoztu kaleko gau hotz umeletan,

ez ikaratu hiriko bakardadean,

isiltasunak bustitzen du eta iluntasunak itsutu

baina erantzunen bila egoteak

betiko erotzen du.

Olatuak datoz behin eta berriro, olatuak hurbiltzen dira, itzultzen dira hondartza ertzera etengabe, setati, eta haien erritmoaren arabera zuriuneak altxatzen dira urdin ilunaren gainean eta haien erritmora ere burrunba lehertzen da eta soinu marmarra barreiatzen da ur tanta mugituen gainean eta hondar ale geldien artean, eta burrunbak ere kresalak zaildutako belar sufrituak etzan arazten ditu itsasotik iritsitako ekaitzek bezala, farora iritsi arte, irlako azken muturrean zutunik dagoen faroa inguratu arte, eta orduan faroaren hondartza irlaren azken muturrean nire hondartza da berriro ere, bertatik entzuten dut olatuen marmarra eta bertan etzaten naiz iluntze aurreko azken eguzkiaren pean eta faroaren argien birak hasten diren unean antzematen dut urrutian poliki doan ontziaren keak utzitzako arrastoa, eta orduan itsasoa infinitua da eta faroaren hondartza ez da ia ezer, faroaren argi izpi luze biratzaileak ez dira ia ezer, ia ia ezer ere ez, eta hala era badira zerbait olatuen burrunba konpasatuarekin erritmo bateratuan haien bizitasuna indartzen doanean, eguzkiaren indarra ahultzen doanean, faroaren izpiek iluntasuna urratzen dutenean etengabe birak ematen hondartzara etengabe hurbiltzen diren olatuen gainean… eta nire ametsetan etengabe faroaren hondartzara iritsi nahi dut han atseden hartzean zurekin amets egiteko nire buruaren gainean argi izpiek birak eta birak ematerakoan.

Hemendik igaro zen Percival,

nobela beltz bat eskutan

–ordurako gai zen

bertan idatzitakoa ulertzeko–,

trenez zihoala etxera

udako oporrak pasatzera,

eta leihatilatik ikusi ahal izan zuen

erromatarren hesia

lurraldearen mugaldean.

Ez zihoan bakarrik,

berak hala uste bazuen ere,

inguruan baitzebilkion

arima errukigarria,

maiteminez hiltzerainoko

ikaskidearen izpiritua,

Percivalen ahots leuna ezin zuelako

mugaldearen bestaldean galdu

eta bere gorputz lirain ederra

ezin zuelako inola ere ahaztu;

eta lagunaren arimak ere

trenean alderrai zebilela,

ikusi ahal izan zuen

erromatarren hesia

lurraldearen mugaldean.

Percival oporretara

etxera zihoan,

liburua eskutan

–orain uler zezakeela–,

gorputz sendo amestua

eta ahots limurtzailea

erromatarren hesiaren gainetik

hegalean eramanez.

(Virginia Wolf-en "Olatuak" eleberrian inspirazioa hartua)

Ura, gardena eta epela.

Burua sartzerakoan

alboetara begiratu eta

eguzkiaren izpiak

dardarka ikusten dira,

haien bidea tolestatzen da

itsas hondoko harea

leunki ukitzen duten arte.

Urak tolestatzen du ere

begirada harritua,

gardena eta epela,

urruneko iluntasunean

galtzen delarik,

bere azken kiribila

izpi gatzatuei lotuta.

Ez dago beste inora begiratzerik

olatu jarraituen azpiko

izpi kiribilduei baino,

handik agertuko delakoan

bere baitan tolestatuta agian,

arratsalde argitsu honetako

sari miresgarria,

gardena eta epela.

Nire munduak egunero berritzen diren heinean

eta eguzkiaren horiak

gorri mingarriari lekua egiten dion bitartean

mendi garaietako hodei korrikalariek

itzalpean uzten dute tarteka bihotza.

Noizbehinka argitsuago

loratzen dira larreetako bitxiloreak

eta batzuetan ilunago agertzen

satorrek utzitako lur pilak,

baina eguzkiak han jarraitzen du beti,

hodei tarte jostagarrien gainetik,

eta noiznahi ekartzen dizkit berriro

atzo zaharkiturik geratu zen munduaren aztarna,

herenegun zaharregi zenaren lurraren gogoa,

duela mendeak bizi izan nituen

pasadizoen hitz isilak.

Horrela geratzen dira oroimen lausotuan

une hartan hilezkorrak ziruditen gertakariak,

horrela doaz aintziretan urtzen

eskuetatik ihes egiten didaten kristalak,

anbarezkoak garai batean, eztizkoak orain,

poliki itzaliko diren izpien azken txinpartak.

Hankak airean dantzan

arinki mugituz,

besoak zerura altxa

zoriona lagun,

zerutik itsasora

argi dena batuz,

abesten jarraituko

dugu gau eta egun.

Atzean betirako

basamortu latza,

hemen txistulariak

doinu azkarrak antza

jotzen dituzte orain

piper eta gatza,

aurrean bidea da

lorezko baratza.

Halako batean inoiz baino askeago sentitu naiz, horretarako baldintza gutxien dagoela dirudien unean. Nolabait, estutzen zaituen katea hain gogorturik dagoenean, mina sentitzeari uzten diozu eta gauzak beste era batez ikusten dituzu. Dagoeneko gauza askok garrantzia galdu dute, dagoeneko berdin zait nola jarraituko duten katea estutzen, badakidalako min gehiagorik ez didatela eragingo. Horregatik aske sentitzen naiz azkenik, nire, gure aberri libre honetan nahi dugun bezala eta gehien interesatzen zaigun moduan jokatzeko. Etsaiari eskua joan zaio, gehiegi estutu du eta azkenean katebegi ahulenak ezin izan dio indar nazkagarriari eutsi, katea apurtu da eta min guztiak ahazten ditudan bitartean askea naiz, inoiz izan ez naizen bezain askea. Pikutara espainiako inperio zaharkitua. Arrayua, banuen gogoa hau idazteko!

Berriro joan nauzu nire irlara

atoian whisky botila bat

babarrunak eta odolkia,

aberri galduko oroigarri.

Bidaiariok sartu ditugu fardelak

txalupa urdin zurian

zilarrezko itsasadar isila

poliki zeharkatzeko,

eta itsasoko tabernan

haurrak ikusi ditugu algaran

kapitainak garagardo kupela

husten doan bitartean.

Gaztelu eroriaren

eta farola berrituaren artean

igaro da ontzitxoa

kairako itzuli bidean,

eta orduan, mahaira eserita

paperak atera ditut, arkatza,

eta orbanen artean

marrazki baten zirriborro berdea

agertuz joan da,

nire irlako harri beltzak,

artilezko galtzerdi lodiak,

hondarrezko bideetan trakets doan

gurdi zalantzatia,

itsas bareko azalera geldoan

islatzen diren urruneko mendiak,

nire irlako etxetxoa,

uretan sartzen den moila,

oroimenetik bueltan datozen

hegazti multzoak:

antxeta, bele, zozo eta usoak,

ahate eta eperrak,

hodei grisen azpitik hegaka

nire irlaren bila beste behin,

arrantzaleen ontzien gainean biraka.

Izan dira arratsak lehenago

itsas portu galduan,

izango dira berriro

kostaldeko edozein babeslekutan.

Haren gorputz irudi zoragarria

nire aurretik desagertzean

egingo nuke urduri bidean

zeharkatuz lokatz eta harriak.

Ez dakit izan den gezurra ala egia

une batez neukana aurrean

agian itzal bat presaz ihesean

ala hura atzeman nahi zuen begia.

Gero enborren arteko adarrak

goroldio goibelez jantziak,

iluntzearen orduan lainoa.

Orbelaren artean bakarra

urtutako nahigabe ahantzia,

ametsen gordelekura doana.

Batzuetan uraren koloreak,

zeruaren argitasunak,

neguaren amaiera itxaroten duten

landareen bizitza ezkutuak,

harri koxkorren egote hutsak

hor nonbait nirea uste dudan

begirada behatzailea

lehertu egiten dute,

erne jarri, artega,

ikusten ari naizen paisaiaren

bat-batekotasun errepika ezina

nahasi egiten baita

aldi berean hedatzen den

betikotasun iraunkor batez,

eta orduan nirea uste dudan

begirada behatzaileak ez daki

gauza guztiak une horretan bertan

amaitzen ari ote diren,

ala mundu ulertezin honek

konponbiderik gabe,

zital, anker, aldagaitz

iraungo ote duen

mendietako tontorrek

itsasoan bukatu arte.

Ez nuke nahi

leihoetako kristalean jartzen den

lurrin formagabearen antza,

goizeko lehen argiarekin

zer nolako eguraldia dagoen ikustea

galarazten den lurrina bezala,

hotzikara luze batez

egun eta gauak

dardara arazten nauen

lurrin amaigabe horren moduan,

ez nuke nahi horrela

gelditzerik inoiz

inguratzen nauen beira ikusezina.

Ur tantak kondentsatzen doaz

eta leihotik behera

arrasto zalantzakorrean isurtzen,

eta ez nuke nahi

zuhaitz distiratsuen ikuspegia lausotzen didan

umeltasun goibel horrekin batera

zure gorputza ere lausotzen joatea,

malkoen arrastoak behera,

zure irudia kaleetako putzuetan

poliki desegin arte.

Esan zenuen,

zer dakit nik zer esan zenuen

izotzezko orma batek

banantzen bagintuen,

eta soilik saia nintekeen asmatzen

zer esan zenuen,

aurpegi desitxuratu harekin,

irristatu eta erortzeko bidean egon aurretik

zerbait esan zenidan,

zerbait esan nahi izan zenidan behintzat,

baina nik ezin jakin

izotzezko ormaren alde honetan,

ikusi ere larri ikusterik nuen

irristatu zinela gero,

erortzeko bidean egon,

zu ere izoztu eta horrela geratu zinela,

mugimendu hartan harrapaturik,

une bat luzatu egiten denean bezala,

luzatu eta betierekoa egin,

zure hitzak berriz isiltasun bihurtuta.

Bazoaz harago, eta oraindik ere

badu munduak zer eman, zer esan,

eta jarraitzen duzu

maldan gora zerurantz

eguzkiaren argiak hipnotizatuta,

bazoaz aurrera ezker eskuin

lur garaietako putzu ilunen artean,

eta beti aitzin jo izango dezakezula

uste duzunean,

amildegi batek botatzen zaitu beheruntz

azkar, indarkeriaz ia,

sinfonia erraldoi, estekatzaile baten

presto mugimenduak bultzatuta,

eta ikusten duzu munduaren bukaerak

egon behar zuen lekuan,

haratago eramango zaituen

itsas bare bat dagoela, ederra,

inoiz ikusi duzun itsasorik ederrena,

eta orduan asmatzen duzu

munduak ez duela bukaerarik,

soilik ur sakon urdin horien aurrean

gorputza seko geratuta,

ikusten duzu oraindik

esploratu beharreko eremu ikaragarriak

dauzkazula zain, hor nonbait.

Hemen eta orain

argi-itzalaren txokoan

ispiluak izpi sorta bat

leunki bueltatzen didan honetan

betazalen pisua nabari dut

eta bizkarrezurraren biguntzea

lepoak burua eusteari uzten diola

eta ametsetan erori aurretik

azken indar apurra gorde dut

hementxe, ezusteko babeslekuan,

oraintxe, zaparraden arteko unean,

zu sentitzeko nire inguruan

hosto hegalari bat bezala.

Hurrengo izpi sorta

ispiluan geratu da kateaturik.

Ezagutu duzu itxaroten egon beharra,

askotan,

zure izaeraren ezinbesteko ezaugarritzat

hartu izan duzu itxaroten egoteko behar hori,

ospitaleetako baldosa zurietako geletan,

itsasoari begira, olatuek banan bana

arroketan lehertzen ziren bitartean,

gau amaigabe beltz ilunetako

amesgaizto izugarrien arteko eten izerditsuetan,

eguzkipean askotan, egarri,

hotzak akabatzen bestetan, dardarka,

ez dakizu ondo halabeharrez

edo horretarako gogo ezezagun batek bultzatuta,

baina beti itxaroten,

gazte gaztetatik,

besteek korrika egin eta nahi zutena

berehala lortzen zutenean,

heldu aroan,

besteek dena eskura zutela

iruditzen zitzaizunean,

zahartzaro zimurtuan,

erren emandako pausu bakoitza

zenbatzen duzunean, itxaroten.

Besterik ez duzula ezagutu pentsatzen duzunean,

itxarotearen aditu atsekabe eta betilunaren

eredu izatera iritsi zarenean,

te katilua noiz epelduko,

arropa noiz lehortuko,

zure txanda behingoz noiz iritsiko…

eta bizitzaren orrialde berriak zentzurik gabe

pasatzeari noiz utziko.

Inoiz ez ote zaren konturatuko

itxaroteari uzteko

ez dela ezer egin behar, ezer ere ez,

egote hutsa nahikoa dela

itxarotearen ezinegona betiko uzteko,

ahazteko.

Hiru dimentsiotako gurutzegrama batean

dantzan dauden hizkiek

irteera argirik gabeko labirintoan

galdu arazten naute arratsean,

doinuak entzun ditzaket airean,

eredu zehatzik gabeak,

baina norabidea zehazteko lagundu beharrean

milaka ispiluetan islatzen dute paisaia,

zuhaitzen azpiko leizeak,

urmaeletako nenufareek denbora luzean

osatutako tapiz berde ilunak,

eta txoriek ez dakite abesten,

ahateak hizketan hasi dira,

eguzkia betirako geratu izan balitz bezala

iltzatuta hodei eta zelaien artean

izpi zuri distiragarri eta itsugarrietan

hedatzen da nonahi, arratseko

azken aurreko orduan,

eta hizkiek labirintoak osatzen jarraitzen dute

ni galarazteko ordu ilunak iritsi aurretik.

Asmatu nuen nire iragana,

bazkaltzen ari ginela,

esan nizuen arazoak neuzkala

senitarteko batzuekin,

edo lankideekin, agian,

kontatu nizuen norbait

hil egin behar izan nuela

neronek bizirik jarraitu

ahal izateko, bizirik,

eta sinistu zenuten dena

ardoak lausotzen zuela

hango guztion adimena.

Orduan hasi ziren ere

mamuak nonahi agertzen,

gezurrezkoak gehienak,

zure modukoak besteak,

zazpi hitzetan esan nahi

izan zidaten sekretu denak

alfonbra azpian zeudela

norbaitek astindu zain,

armairuan ager zitekeela

nire iragana bezain asmaturiko

hil gorpu baltsamatua.

Alfonbra azpiko sekretuak

haize harrotuak eraman zituen,

armairuko gorpua berriz

bazkalondoko kafera

gonbidatu genuen.

(Irudiko eskultura: Pablo Aranburu)

Belauniko dago,

sinesmen zentzugaberen bateko

erromes fededunaren moduan,

lau pareten artean ikusezinekoa den

alegiazko eguzkia gurtzen,

eta belauniko doa,

hanketako azala urratzen

eta zoruan odolezko arrastoa uzten

aurrerantz,

adimen itsutuan ikusezinekoa den

alegiazko argiaren atzetik.

Negargarri dabil,

lurreko hartxintxarretan arrastaka

narrasti mespretxatuen aitzindari,

ezertarako ez,

inolako asmorik gabe,

gogoa ere herrestan daramala.

Beti geratzen da azken baliabide bat,

etengabeko zoriona ezinezkoa denez,

noiz behinka soilik eguzki izpiek

ferekatuko zaituztela

ulertzen duzunean,

eta itxaropenik gabe

hondartzaren erdian aurkitzen duzunean

zure burua, orban gris bat

hondarraren horixka itzaliaren gainean,

hausnarketa aspergarrien ondoren

burmuina nekatzea besterik

lortzen ez duzunean.

Beti dago baliabideren bat gordeta,

ezkutuan behar bada, itxaroan,

arrastaka ibiltzen hasi behar baino

azken aurreko unerako,

hareatza zabalean zuloak egiteko saiakeran

eskua hondarretan sartu baino lehenagorako.

Azkenean, beti dago arreta jartzerik

itsasoko uhin urrunetan,

maitale madarikatu baten arimaren mezua

hurbilduko dutelakoan,

beti dago begirada luzatzerik

olatuen gainean dantzari dagoen txalupako

arrantzale bakartiaren

aurpegiera gardena ikusteko.

Beti dago liburuetatik kuttunena hartu

eta orrialdeak ausaz zabaldu,

entzun nahi genuen huraxe topatzeko.

Erreka ezkutuaren murmurioak

esnatzen zaitu beste behin ere,

behin iratzarrita, ordea,

ez duzu uraren aztarna entzuterik.

Sakon doa korrontea,

belatzeen gainean ez da nabari

aldaketarik,

baina kare harriaren barneko bideetan

zuloak zabalduz doaz,

barrunbeak hedatuz,

lurrazpiko arroilak handituz.

Uraren zalapartak esnatu zaitu gaur ere,

adi jarrita, gero,

ezinezkoa zaizu itzartu zaituen

soinuaren oihartzunik sentitu.

Oroimen urrun baten antzekoa da,

aspaldian entzundako burrunba,

burmuinean grabatutako hotsa.

Baina ahaleginak eginda ere,

inondik ere ezin duzu antzeman

lur barruko harkaitza

higatuz doan isurkari arin eta bizkorra.

Horrela zaude, erdi lo, erdi galdu,

eta horrela dirauzu.